مطالب زير برگرفته از چندین مقاله علمی و خلاصه ای از نشريه هافينگتون پست در ارتباط با تاثیر دویدن به روی عملکرد مغز است.

هنگامی که می دویم چه اتفاقى در مغز مى افتد؟

 در اين مطلب با دکتر چارلی تئو، جراح مغز و اعصاب مصاحبه شده تا تاثير دويدن بر روى مغز به صورت علمى و آناتوميك مورد بررسى قرار گیرد.

به نقل از دكتر تئو، دويدن و ورزش كردن به طور كلى دو تاثیر عمده و اساسى به روی مغز دارد:

1- مغز داراى گيرنده براى اپیوئيد هايى است كه به طور طبيعى توليد ميشوند و اندورفين و انكفالين نام دارند. ورزش باعث تحريك گيرنده های مغز می شود و فعالیت هيپوتالاموس را تقویت می کنند؛ هیپوتالاموس قسمتى از مغز است كه تمامى عملكرد هاى اجرايى مانند تنظيم دما، اشتها، حافظه، سيستم عصبى خودمختار و فشار خون و نبض را تنظيم ميكند.

2- دكتر تئو مزيت دوم را بهبود عملكرد سيستم قلبى عروقى توضيح ميدهد.  ورزش باعث بالا رفتن كارايى اين سيستم و در نتیجه، افزايش خون رسانى به مغز ميشود. مغز وابسته ترين ارگان بدن به خون رسانى است، به طوري كه اگر خون مناسب براى اين ارگان تامين نشود پس از مدت چهار دقيقه دچار مرگ می شود. پس ميتوان نتيجه گرفت که بالا رفتن میزان خون رسانى به مغز باعث بالا رفتن كارايى و عملكرد اين ارگان مهم ميشود.

 

تاثير ورزش تا چه زمان باقی می ماند؟

 دكتر تئو پاسخ ميدهد كه در مورد اين موضوع هنوز ابهامات زيادى وجود دارد. تا كنون پزشكان به علت دقيق اينكه چرا بدن پس از  ورزش كمى پف می کند پى نبرده اند. ولى توضيح احتمالى ميتواند اين باشد كه ورزش باعث بالا رفتن میزان CO2 می شود و بدن نياز دارد آن را تخليه كند.  عملکرد بدن انسان به اندازه اى بالاست كه به محض شروع ورزش و حتى قبل از آنكه تنفس كمى سخت شود شروع به ورم كردن ميكند. بعضى اوقات حتى فکر کردن و قصد ورزش قبل از شروع آن نیز سيستم بدن را فعال کرده تا پیش از افزایش میزانCO2  بدن آن را تخليه كند.

 

وقتى ورزش نميكنيم چه اتفاقى براى مغز ميافتد؟

 بين ورزش نكردن و افسردگى ارتباط مستقيمى وجود دارد.

زندگی بدون تحرک يعنى افزايش وزن، كاهش كارايى سيستم قلبى عروقى و كاهش بازگشت خون از مغز.

مغز ارگانيست كه متابوليسم خیلی بالايى دارد و دائم در حال فعاليت است كه محصول جانبى متابولیسم سلول هاى آن، راديكال هاى آزاد هستند. راديكال هاى آزاد بسيار سمى هستند و ميتوانند تاثيرات مخربى روى مغز داشته باشند. كاهش جريان خون به مغز ميتواند باعث تجمع اين مواد سمى شود و برعکس، اکسیژن و جریان خون مناسب می تواند رادیکالهای آزاد را از بین ببرد.

 

آیا میان دویدن و تقسیم و تولید سلول های عصبی جدید در مغز ارتباطی وجود دارد؟

 

در ادامه، نتايج  بررسى چندين مقاله در دهه اخير را مطالعه می کنیم كه در آنها ارتباط ميان دويدن و ورزش هاى هوازى با عملکرد مغز مورد بررسى قرار گرفته است.

 مطالعات نشان می دهد که تاثیر دویدن به روی مغز هم در کودکان و هم در افراد مسن مشاهده می شود.

دويدن در كودكان باعث پيشرفت و رشد خصوصيات شناختی يا Cognitive میشود بنابراين ميتوان گفت ورزش هوازى از همان كودكى غذاى مغز است.

در گذشته علم پزشكى بر اين باور بود كه سلول هاى عصبى در مغز افراد بالغ قادر به تقسيم و تولید مجدد نيستند، اين در حاليست كه امروزه توليد سلول هاى جديد در بخش هيپوكامپ مغز به اثبات رسيده است. بر طبق اين مطالعات، با بالا رفتن ميزان و شدت ورزش تقسيم سلولى در مغز نیز تحريك ميشود.

مطالعات همچنين نشان ميدهد كه دويدن به صورت استقامتى در افراد مسن باعث جلوگيرى از نزول توانایی های شناختى و كاهش قدرت نگهدارى اطلاعات يا حافظه در مغز می شود. در مطالعه ای که بر روى انسان ها و پريمات ها (ميمون ها و گوريل ها) انجام شده است نشان داده شده است که دويدن میزان توجه، تمركز و كارايى مغز را به افزايش می دهد.

 

در حال حاضر سه فرضیه اصلى ارتباط ميان دويدن و عملکرد مغز را توضيح ميدهد:

 

  • فرضيه اول بيان ميكند كه دويدن باعث افزايش ميزان اكسيژن و در نتيجه آن رگزایی در مغز ميشود.

  • فرضیه دوم پیشنهاد میکند که دویدن از طریق افزایش نوروترنسمیترها تحلیل اطلاعات در مغز را تسهیل می کند. این نتایج از بررسی نوار مغزی EEG در ورزشکارانی که هنگام تمرین در حالت VO2 max 70% قرار داشتند به دست آمده است.

  • فرضیه سوم  و احتمالا مهمترین تئوری اعلام میدارد که دویدن از طریق افزایش فاکتورهای نوروتروفیک مانند هورمونرشد و ارتباطات سیناپتیک باعث انعطاف پذیری عصبی (نوروپلاستیسیتی) در مغز افراد بالغ میشود. نوروپلاستیسیتی به معنای افزایش یا کاهش قدرت سیناپسی است و می تواند موجب یادگیری و بهبود حافظه در سنین مختلف شود.

 

 

    مترجم: شادی اخباری فر